"Staj için deneyim istiyorlar, deneyim için de staj lazım." Yazılımla ilgili bir bölümde okuyan hemen herkes bu cümleyi bir noktada kurar. Döngü gerçek, ama içinde saklı bir varsayım var: Deneyimin sadece bir şirkette kazanılabileceği.
Staj başvurunu değerlendiren kişi aslında şunu görmek ister: Gerçek bir problem üzerinde çalışmış, bir şeyi bitirmiş, başkalarıyla birlikte kod yazmış ve hata yaptığında toparlayabilen biri. Bunların hepsini üniversitedeyken, staj olmadan da üretebilirsin.
"Deneyim" aslında ne demek?
Ders ödevi ile deneyim arasındaki fark genelde kodun kalitesi değil, şu dört şey:
- Bitirmek: Çalışan, birinin kullanabildiği bir sonuç.
- Gerçek kısıtlar: Son tarih, değişen gereksinim, beklenmedik hata.
- Başkaları: Kodunu okuyan, seninkine bağlı çalışan insanlar.
- İz bırakmak: Sonradan gösterilebilen bir link, bir commit geçmişi, bir PR tartışması.
Aşağıdaki adımların her biri bu dördünden en az birini üretir.
1. Küçük bir projeyi baştan sona bitir ve yayına al
Büyük ve bitmeyen bir "sosyal medya uygulaması" yerine küçük ama tam bir şey yap: bir veritabanı, birkaç endpoint, basit bir arayüz ve internette çalışan bir adres.
"Yayına almak" kısmını atlama. Kodu yazmak ile bir sunucuda çalıştırmak arasında öğrenilecek çok şey var: ortam değişkenleri, veritabanı bağlantısı, alan adı, HTTPS, log'lar. Bunlar ders projelerinde nadiren karşına çıkar ama gerçek işte her gün karşına çıkar.
2. Bir ekip projesinde çalış
Yazılım işi, başkalarıyla aynı kod tabanında çalışmak demek. Bunu öğrenmenin tek yolu da yapmak:
- Bir sonraki grup ödevini Git ile yürütün. Herkes kendi branch'inde çalışsın, değişiklikler pull request ile gelsin, en az bir kişi review etsin.
- Bir arkadaşınla küçük bir projeye başla ve görevleri issue olarak yazın.
- Bir topluluğun ekipli projesine katıl.
Mülakatta "Bir ekip arkadaşınla kod üzerinde anlaşamadığınız bir an oldu mu?" sorusuna gerçek bir örnekle cevap verebilmek, bir sertifikadan çok daha fazlasını anlatır.
3. Ders projelerini portföye çevir
Zaten yazdığın kodu çöpe atma. Dönem sonunda en iyi bir iki ders projeni al ve:
- Düzgün bir README yaz: ne yapıyor, nasıl çalıştırılır, ekran görüntüsü
- Kodu temizle, birkaç test ekle
- Teslimden sonra eklediğin geliştirmeleri ayrıca belirt
Bir not: Ödevi herkese açık paylaşmadan önce dersin kurallarını kontrol et. Bazı hocalar, aynı ödevi sonraki yıllarda da verdiği için çözümlerin paylaşılmasını istemeyebilir.
4. Açık kaynağa küçük katkılar yap
Kullandığın bir kütüphanenin dokümantasyonundaki bir hatayı düzeltmek bile gerçek bir kod incelemesinden geçmek demek. Başlamak için projelerdeki "good first issue" etiketli işlere bakabilirsin.
Bu iş sana ayrıca büyük ve yabancı bir kod tabanını okumayı öğretir. Stajın ilk haftalarında yapacağın şeylerden biri de tam olarak bu.
5. Kulüplere, buluşmalara ve hackathon'lara katıl
Üniversitendeki bilgisayar ya da yazılım topluluğu, şehrindeki buluşmalar ve hackathon'lar hem ekip çalışması hem de insan tanımak için iyi fırsatlar.
Hackathon'dan en çok verimi almanın yolu, etkinlik bittikten sonra projeyi bir hafta daha sürdürüp düzgün bir README ile bitirmek. 48 saatte yazılmış yarım bir prototip ile bir hafta sonra toparlanmış bir proje arasında portföyde büyük fark var.
6. Öğrenci avantajlarını kullan
GitHub Student Developer Pack, öğrencilere birçok geliştirici aracını ücretsiz ya da indirimli sunuyor; örneğin öğrenci olduğun sürece GitHub Pro ücretsiz. Paketteki teklifleri projelerini yayına almak ve yeni araçları denemek için kullanabilirsin. Hangi teklifin hangi koşulla verildiği zamanla değiştiği için güncel listeye paketin kendi sayfasından bak.
7. Öğrendiğini yaz
Haftada bir kez "bu hafta ne öğrendim, nerede takıldım, nasıl çözdüm" diye kısa bir not yaz. Kendi blogunda, GitHub'daki bir notlar reposunda ya da LinkedIn'de olabilir.
Bu alışkanlık iki işe yarar. Birincisi, yazarken neyi gerçekten anlamadığını fark edersin. İkincisi, staj başvurunu değerlendiren kişi nasıl düşündüğünü görebilir.
8. Birine bir şey öğret
Alt sınıftan bir arkadaşına Git'i anlatmak, bir kulüpte kısa bir atölye yapmak ya da bir sorunun cevabını ayrıntılı yazmak... Anlatmaya çalıştığında kendi bilgindeki boşlukları hemen görürsün. Üstelik "atölye verdim" cümlesi, ekip içinde iletişim kurabildiğini de gösterir.
Bunları başvuruda nasıl anlatırsın?
Yaptığın işler ancak görünür olduğunda deneyime dönüşür. Staj başvurusunda ve mülakatta şunlara dikkat et:
- CV'de "Deneyim" başlığını boş bırakma. Staj yapmadıysan oraya projelerini ve ekip çalışmalarını yaz. Her satır ne yaptığını, hangi teknolojiyle yaptığını ve bir linki içersin.
- Her proje için bir hikâyen olsun. "Neyi neden böyle yaptın, nerede takıldın, bugün olsa neyi farklı yapardın?" sorularına iki üç cümlelik hazır cevapların olsun.
- Ekip deneyimini somutlaştır. "Ekip çalışmasına yatkınım" yerine "dört kişilik bir projede pull request'lerle çalıştık, arkadaşlarımın kodunu review ettim" de.
- Linkleri kontrol et. Başvurudan önce CV'deki her linke bir kez tıkla. Çalışmayan bir demo, hiç demo olmamasından daha kötü bir izlenim bırakır.
Staj başvuru takvimini kaçırma
Deneyim biriktirirken başvuru tarafını da takip et:
- Zorunlu staj: Bölümünün staj yönergesini dönem başında oku. Kaç gün, hangi dönemde ve hangi belgelerle yapılacağı üniversiteden üniversiteye, hatta bölümden bölüme değişiyor.
- Ulusal Staj Programı: Devlet koordinasyonunda yürüyen bir staj programı. 2026 dönemi İŞKUR koordinasyonunda yürütüldü ve başvurular e-Devlet üzerinden ocak–mart arasında alındı. Bu dönemde ön lisans öğrencileri ile lisans programlarının 2., 3. ve 4. sınıfları (bazı bölümler hariç) başvurabiliyordu. Yaş ve not ortalaması gibi koşullar yıldan yıla değişebileceği için güncel bilgiyi programın resmi sayfasından kontrol et.
- Şirket ilanları: Yaz stajı başvuruları yazı beklemez; Ulusal Staj Programı'nda olduğu gibi kış aylarında açılıp kapanabilir. Çalışmak istediğin şirketlerin kariyer sayfalarını ve LinkedIn, Youthall gibi platformları sonbahardan itibaren takip etmeye başla.
Bir dönemlik örnek plan
- Dönemin ilk ayı: Staj yönergesini oku, küçük bir proje fikri seç, repoyu kur.
- İkinci ay: Projenin ilk çalışan halini çıkar, bir arkadaşından review iste.
- Ara sınavlardan sonra: Projeyi yayına al, README'yi yaz; bir açık kaynak işine ya da bir topluluk projesine başla.
- Dönem sonu: En iyi iki ders projeni portföye çevir, staj ilanlarını ve başvuru tarihlerini listele.
Bu plan sınav haftalarında seni ezmesin diye bilerek hafif tutuldu. Haftada birkaç saat bile, düzenli olduğu sürece, dönem sonunda gösterilebilir bir sonuç verir.
Son söz
Bu listedeki en zor iki madde genelde ekipli bir proje bulmak ve kodunu okuyacak birini bulmak. re:make, İzmir'de kurulmuş; ilk yılındaki öğrencilerden deneyimli geliştiricilere kadar farklı seviyelerden insanların bir araya geldiği, ücretsiz ve bağımsız bir topluluk. Ekipli projelerde yer almak istersen kısa başvuru formu burada.
Bir sonraki not düştüğünde haberin olsun.